วัดโพธิ์ กรุงเทพฯ: วัดที่เป็นต้นกำเนิดนวดไทยและจารึกตำรายาลงบนแผ่นหิน

จากวัดสมัยอยุธยาสู่มหาวิทยาลัยเปิดแห่งแรกของอาณาจักร

วัดโพธิ์มีมาตั้งแต่สมัยอยุธยา โดยย้อนไปถึงรัชสมัยของสมเด็จพระเพทราชาในช่วงปลายศตวรรษที่ 17 แต่เป็นพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) ที่ทรงเปลี่ยนให้เป็นวัดประจำเมืองหลวงแห่งใหม่ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2331 ซึ่งเป็นโครงการบูรณะและขยายวัดที่ใช้เวลาเกือบแปดปี ต่อมาพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) ได้ทรงปรับปรุงให้เป็นรูปแบบที่สมบูรณ์ในปี พ.ศ. 2373 ด้วยความมุ่งมั่นที่ไม่เคยมีมาก่อน คือการเปลี่ยนวัดให้เป็นศูนย์กลางความรู้ที่เปิดกว้างสำหรับทุกคน โดยมีการสอนวิชาการแพทย์ วรรณกรรม ศิลปะการต่อสู้ และโหราศาสตร์ ให้แก่ประชาชนที่ไม่มีโอกาสเข้าถึงการศึกษาในระบบ วัดโพธิ์จึงกลายเป็นมหาวิทยาลัยเปิดแห่งแรกของประเทศอย่างแท้จริง ก่อนที่จะมีสถาบันสมัยใหม่ใดๆ ใช้ชื่อนี้

พระพุทธไสยาสน์ยาว 46 เมตรกับฝ่าพระบาทประดับมุก

พระพุทธไสยาสน์ (พระนอน) สร้างเสร็จสมบูรณ์ในปี พ.ศ. 2375 ในรัชสมัยรัชกาลที่ 3 มีความยาว 46 เมตร และสูง 15 เมตร แสดงถึงปางเสด็จดับขันธปรินิพพาน ฝ่าพระบาทประดับด้วยมุกอย่างวิจิตรบรรจง แบ่งเป็น 108 ช่อง แสดงสัญลักษณ์มงคลต่างๆ เช่น ช้าง เสือ นักเต้น และเครื่องบูชา จัดวางอยู่รอบธรรมจักรตรงกลาง บริเวณทางเดินด้านข้างมีบาตรทองเหลือง 108 ใบ ซึ่งเป็นตัวแทนของลักษณะมงคล 108 ประการ ผู้มาเยือนมักจะหยอดเหรียญลงในบาตร ซึ่งถือเป็นการทำบุญที่เชื่อว่าจะนำมาซึ่งโชคลาภ

ต้นกำเนิดของการนวดไทยแผนโบราณ

นักท่องเที่ยวจำนวนน้อยที่ทราบว่าวัดโพธิ์คือต้นกำเนิดของการนวดไทยในฐานะวิชาชีพที่มีการรวบรวมเป็นหลักฐาน ระหว่างปี พ.ศ. 2374 ถึง 2384 รัชกาลที่ 3 ทรงโปรดเกล้าฯ ให้จารึกแผ่นหินอ่อนกว่าพันชิ้นไว้รอบวัด ทั้งตำราการแพทย์ แผนผังร่างกายที่ระบุเส้นประธานสิบ (เส้นพลังงาน) และแผนภาพการนวด ซึ่งเปรียบเสมือนสารานุกรมสาธารณสุขที่จารึกไว้บนหินเพื่อให้ทุกคนสามารถศึกษาได้อย่างอิสระ คอลเลกชันนี้คือ “จารึกวัดโพธิ์” ซึ่งปัจจุบันได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกความทรงจำแห่งโลกโดย UNESCO ปัจจุบันวัดยังคงเปิดโรงเรียนนวดแผนโบราณ และยังสามารถรับบริการนวดภายในบริเวณวัดได้ ซึ่งเป็นการสืบทอดมรดกทางวัฒนธรรมสู่การปฏิบัติจริงที่หาได้ยาก

พื้นที่กว้างขวาง ไม่ใช่แค่จุดถ่ายรูป

นอกจากพระพุทธไสยาสน์แล้ว วัดโพธิ์ยังมีพระพุทธรูปอีกกว่าพันองค์กระจายอยู่ตามวิหาร ระเบียงคด และลานวัด ซึ่งเป็นพื้นที่ขนาดใหญ่ที่การเยี่ยมชมเพียงสั้นๆ อาจไม่ทั่วถึง โปรดถอดรองเท้าก่อนเข้าอาคาร (มีถุงพลาสติกให้ใส่รองเท้า) และไม่อนุญาตให้สวมกางเกงขาสั้นเข้าชม

ข้อมูลที่เป็นประโยชน์

วัดเปิดให้เข้าชมเวลา 8.00–19.30 น. ค่าเข้าชม 300 บาท (เด็กที่มีความสูงไม่เกิน 120 ซม. เข้าชมฟรี) ควรเผื่อเวลาประมาณหนึ่งชั่วโมงครึ่งถึงสองชั่วโมงสำหรับการเดินชมเนื่องจากพื้นที่กว้างขวางและมีอาคารที่น่าสนใจจำนวนมาก

การเดินทางเชื่อมต่อกับวัดอรุณฯ ฝั่งตรงข้ามแม่น้ำ

วัดโพธิ์ตั้งอยู่บนฝั่งแม่น้ำเดียวกับพระบรมมหาราชวัง เดินเพียงไม่ไกลจากท่าเตียน ซึ่งมีเรือข้ามฟากราคาประหยัด (3–5 บาท) ไปยังวัดอรุณราชวรารามที่ฝั่งตรงข้าม แผนการเดินทางยอดนิยมคือการชมพระบรมมหาราชวังในช่วงเช้า ต่อด้วยวัดโพธิ์ในช่วงสาย และข้ามเรือไปวัดอรุณฯ เพื่อชมแสงยามเย็น