กฤษฎีกาวินิจฉัยอำนาจการแต่งตั้งฐานานุกรมของพระราชาคณะ

เมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน 2569 สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาได้ออกบันทึกวินิจฉัย (เรื่องเสร็จที่ 1332/2569) เพื่อชี้แจงอำนาจการบริหารจัดการของพระภิกษุสงฆ์ในประเทศไทย โดยเป็นการตอบข้อหารือจากสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติเกี่ยวกับกรณีที่พระราชาคณะชั้นสามัญ (พระราชาคณะชั้นสามัญ) มีอำนาจในการแต่งตั้ง 'ฐานานุกรม' ซึ่งเป็นตำแหน่งพระฐานานุกรม เช่น พระปลัด พระสมุห์ และพระใบฎีกา หรือไม่

คณะกรรมการกฤษฎีกาวินิจฉัยว่าการแต่งตั้งดังกล่าวไม่สามารถกระทำได้ โดยระบุว่าในขณะที่พระราชาคณะชั้นสูง (ตั้งแต่ชั้นราชขึ้นไป) มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้มีอำนาจแต่งตั้งฐานานุกรมได้อย่างชัดเจน แต่ประกาศพระบรมราชโองการตั้งสมณศักดิ์พระราชาคณะชั้นสามัญนั้นไม่มีบทบัญญัติในลักษณะดังกล่าว นอกจากนี้ กฤษฎีกายังชี้แจงว่าการตีความทางกฎหมายโดยอ้างอิงกฎหมายเก่า เช่น พระราชบัญญัติลักษณปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ. 121 นั้นไม่สามารถนำมาใช้ได้อีกต่อไป เนื่องจากพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 ฉบับปัจจุบันไม่มีบทบัญญัติที่ให้อำนาจพระภิกษุในระดับชั้นนี้แต่งตั้งฐานานุกรมได้

สำหรับประชาชนและนักท่องเที่ยว คำวินิจฉัยนี้ช่วยสร้างความชัดเจนเกี่ยวกับโครงสร้างการบริหารภายในของคณะสงฆ์ไทย เพื่อให้การแต่งตั้งตำแหน่งทางสงฆ์เป็นไปตามพระบรมราชโองการและกฎหมายปัจจุบัน แม้ว่าคำวินิจฉัยนี้จะยุติข้อถกเถียงทางกฎหมายตาม พ.ร.บ. คณะสงฆ์ฉบับปัจจุบันแล้ว แต่ผู้ที่เกี่ยวข้องยังคงรอแนวทางปฏิบัติเพิ่มเติมจากมหาเถรสมาคมว่าจะส่งผลกระทบอย่างไรต่อการแต่งตั้งที่มีอยู่เดิมในพื้นที่ที่เคยมีการปฏิบัติเช่นนี้มาก่อน